Acil Doğum Kontrol Yöntemleri (Henüz Çok Geç Değil!)

Fatih Esen | Doğum Kontrol Yöntemleri | 0 Yorum

Korunmadan girilen cinsel ilişki sonrasında veya ilişki sırasında kullanılan doğum kontrol yönteminde bir sorun olduğunda(prezervatifin yırtılması gibi) kullanılan yöntemler genel olarak acil doğum kontrol yöntemleri olarak adlandırılır.

Tek bir cinsel ilişki ile hamile kalma riski ortalama %4 ile %6 arasındadır. En riskli dönemde ilişkiye girildiğinde bu oran % 30’a kadar çıkabilir. Hamilelik açısından en riskli dönem yumurtlamadan önceki 6 gündür. Yumurtlama olduktan sonra eğer döllenme olmazsa 24 saat içinde yumurta döllenemez hale gelir. Yumurtlama, adetin ilk olduğu günden itibaren sayıldığında 10. Gün ile 21. gün arasında, ama en sık 13. gün ile 16. gün arasında olur. Spermatositler (erkekten gelen üreme hücreleri) 5 hatta 6 güne kadar kadın üreme organlarında canlı kalabilirler. Hem yumurtlama tarihinin değişken olması hem de spermatositlerin kadın üreme organlarında uzun süre canlı kalabilmeleri, korunmadan girilen her cinsel ilişki sonrasında, eğer hamilelik istenmiyorsa, acil bir doğum kontrol yönteminin kullanılmasını gerekli hale getirir.

En sık kullanılan Doğum Kontrol Yöntemleri:

1- Hem östrojen hem progesteron hormonu içeren haplar: Yuzpe yöntemi olarak bilinir. Her bir doz 100 mikrogram etinil estradiol ve 0.5 mg levonorgestrel içerir. İlişki sonrası ilk 72 saat içinde toplam 4 hap içilmelidir. İlk iki hapın içilmesinden 12 saat sonra diğer iki hap alınmalıdır. İlk  defa 1974 yılında kullanılmaya başlanmıştır. İlk yöntem olduğu için doğum kontrol etkisi diğer yöntemleri göre daha düşüktür. İstenmeyen gebelik riskini % 74 azaltır. Bulantı ve kusma diğer yöntemlere göre daha sık görülür. Bu yöntemde kullanılan hormonların, eğer gebelik oluşursa, bebekte anomali yaptığına dair şimdiye kadar bir kanıt gösterilememiştir.

Ticari ismi –PREVEN- piyasada bulunmamaktadır.

 

2- Sadece progesteron  hormonu içeren haplar: Korunmasız ilişki sonrası ilk 72 saat içinde alınmalıdır. Her biri 0.75 mg Levonorgestrel içeren toplam iki tabletin 12 saat arayla 1 tablet şeklinde alınan formu ülkemizde mevcuttur. İstenmeyen gebelik riskini ortalama % 85 azaltır. Ne kadar erken alınırsa etkinliği o kadar yüksek olur. İstenmeyen bir gebelik oluşması durumunda bebekte yan etkisi tespit edilmemiştir. Kalp hastalığı, migren, karaciğer hastalığı olan kişiler, daha önce dış gebelik geçirenler ve emzirenler, gerekli olması durumunda kullanabilir. Emzirme sırasında kullanıldığında süte geçtiği gösterilmiştir ancak bebeklerde herhangi bir yan etki yaptığı gösterilmemiştir, dolayısıyla, emzirmeye ara vermek gerekmemektedir.

Ticari  ismi: NORLEVO —piyasada bulunmamaktadır.

 

3- Seçici progesteron reseptör modülatörü içeren hap:30 mg ulipiristal asetat içeren tek tablettir. Korunmasız ilişki sonrası ilk 120 saat içinde alınmalıdır.Avrupa’da 2009’da,Amerika’da 2010 yılında ruhsat almıştır. Diğer yöntemlere göre etkinliği  daha yüksektir. Emzirenlerde kullanılması, güvenli olduğu henüz gösterilemediği için önerilmemektedir. Eğer emzirirken kullanılmışsa, 36 saat emzirmeye ara verilmesini önerenler vardır. Yan etkileri diğer yöntemlerle benzer sıklıktadır. Bulantı, kusma, şiddetli baş ağrısı, vajinal kanama, adet gecikmesi ve göğüslerde hassasiyet yapabilir. Şimdiye kadar ilaca bağlı ölüm yada ciddi yan etki bildirilmemiştir. Üretici firma tarafından, aynı ay içerisinde bir defadan fazla kullanılması önerilmemektedir.

Ticari ismi: ELLA -piyasada mevcuttur.

 

Kilolu ve şişman kişilerde acil doğum kontrol haplarının kullanımı:

Kilolu ve şişman kişilerde acil doğum kontrol yöntemi olarak kullanılan hapların etkinliği ciddi olarak azalmaktadır. Yeni bir çalışmanın(meta-analiz) yaptığı hesaplamaya göre; ilaçların etkinlik sınırı, eğer sadece progesteron içeren hap(NORLEVO) kullanılacak ise 70 kg, eğer seçici progesteron reseptör modülatörü (ELLA) kullanılacak ise 88 kg olarak hesaplanmıştır.

 

4- Bakır içeren rahim içi araç takılması: Korunmasız ilişki sonrası ilk 120 saat içinde takılabilir. En etkili acil doğum kontrol yöntemidir. Şimdiye kadar yayınlanmış toplam 42 makaleden çıkarılan sonuca göre, korunmasız ilişki sonrası bakır içeren rahim içi araç takılan 7000 kişide toplam 10 istenmeyen gebelik tespit edilmiştir. Amerika’da acil doğum kontrol yöntemi olarak kullanılmasına resmi olarak izin verilmemektedir ancak dünyada bu amaçla çok yaygın olmasa da kullanılmaktadır. Eğer gebelik olursa ve devam ettirilme kararı verilirse, gebeliğin ilerleyen haftalarında ortaya çıkabilecek riskleri azaltmak için, rahim içi aracın çekilmesi önerilir. Özellikle şişman kişilerde diğer yöntemler etkisiz kalacağı için özellikle tercih edilmelidir.

 

Sonuç olarak, acil doğum kontrol yöntemleri, istemeyen gebeliklerin önlenmesinde ikinci bir fırsat olarak değerlendirilebilir. Bu yöntemlerin kullanımında en önemli kısıtlama, korunmasız cinsel ilişkiyi takip eden birkaç gün içinde kullanım gerekliliğidir. Ayrıca bu yöntemlerin cinsel yolla bulaşan hastalıkları engellemediği unutulmamalıdır. Kilo arttıkça bu amaçla kullanılan hapların etkisi azalmaktadır. En sık görülen yan etkiler bulantı, kusma, baş ağrısı, düzensiz vajinal kanama ve göğüslerde artmış hassasiyettir. Aynı ay içinde bir defadan fazla hap kullanılması önerilmemektedir. Hormonal yöntemler yumurtlamayı geciktirebileceği için yöntemi takip eden günlerde de gebelik riski olabileceği unutulmamalıdır.

 

Yararlanılan yazılar:

1- Obstetrics and  Gynecology Clinics of North America 42(2015) 699-712

2- Postgraduate Obstetrics and Gynecology Vol 34,11,(2014)

Sosyal Medyada Paylaşın :
Footer 1
Footer 1
Footer 1
Footer 1
Footer 1
YUKARI